İkamet İzni Olmayan Yabancının Hangi Hakları Vardır?

Birçok yabancı Türkiye’ye ikamet izni olmadan gelir ve neler yapabileceğini anlamak ister. İkamet izni olmayan yabancının Türkiye’deki hakları, 6458 sayılı Yabancılar Kanunu, 2644 sayılı Tapu Kanunu, Medeni Kanun ve Anayasa ile belirlenir. Aşağıda, ülkede vizeyle veya vizesiz rejimle bulunan bir kişiye kanunun doğrudan neleri serbest bıraktığı ve neleri yasakladığı toplanmış, vatandaşlığınız için sürelerin nerede kontrol edileceği gösterilmiştir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve avukat tavsiyesinin yerini tutmaz. Banka, sağlık, kira ve iş konularını bölümün ayrı yazılarında ele alacağız; bu nedenle burada yalnızca kanun metniyle doğrulananlar yer alır.

Kanunlar nerede yayımlandı

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Hakkında 6458 sayılı Kanun: mevzuat.gov.tr. 2644 sayılı Kanun: mevzuat.gov.tr. Anayasa: mevzuat.gov.tr. Uygulamayı Göç İdaresi Başkanlığı yürütür.

İkamet izni olmadan girme ve kalma hakkı

6458 sayılı Kanunun 5. maddesi, giriş ve çıkışın sınır kapılarından, geçerli pasaport veya yerine geçen belgeyle yapılmasını ister. Madde 11 genel kuralı koyar: vizenin veya vizesiz rejimin sağladığı süre her yüz seksen günde doksan günü geçemez. Madde 20, doksan güne kadar vizeyle veya vizesiz gelenleri, vize ya da vizesiz rejim süresince ikamet izninden doğrudan muaf tutar.

“Doksan güne kadar vizeyle veya vizeden muaf olarak gelenler, vize süresi veya vize muafiyeti süresince” (madde 20, birinci fıkra, a bendi). Doksan güne kadar vizeyle veya vizesiz gelenler, vize veya vize muafiyeti süresince ikamet izninden muaftır.

Pasaportun ayrıca izin verilen kalışın bitiminden sonra en az altmış gün geçerli olması gerekir; aksi hâlde madde 7’ye göre giriş reddedilebilir.

Taşınmaz sahibi olma hakkı

Taşınmaz satın almak için ikamet izni gerekmez. 2644 sayılı Kanunun 35. maddesi, ülkeleri Cumhurbaşkanının listesinde olan yabancıların taşınmaz edinmesine izin verir; Anayasanın 35. maddesi ise herkesin mülkiyet ve miras haklarına sahip olduğunu söyler. Medeni Kanun (madde 8), her insanın hak ehliyetine sahip olduğunu belirtir. Ülkeler listesi ve alan sınırlarına ilişkin sınırlamalar devam eder; bunlar “Yabancıların gayrimenkul alımını hangi kanunlar düzenler” yazısında incelenmiştir. Ancak satın alma olgusu, vize süresinden uzun süre ülkede yaşama hakkı vermez: bunun için ikamet izni alınmalıdır (madde 19).

“Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir” (Anayasa, madde 35). Herkesin mülkiyet ve miras hakkı vardır.

Yargı yoluna başvurma hakkı

İkamet izni olmayan yabancı, devlet organlarının kararlarına itiraz edebilir. 6458 sayılı Kanunun 101. maddesi idare mahkemesine başvurudan söz eder, madde 53 ise sınır dışı kararına itiraz için tebliğ gününden itibaren yedi gün verir. Karar yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir ve itiraz usulü ile süreleri açıklanmalıdır. Başvuru süresi dolana veya dava sonuçlanana kadar kişi, kendi rızası yoksa sınır dışı edilmez.

İkamet izni olmadan yapılamayacaklar

• Süreden fazla kalmak. Vize süresinden veya doksan günden fazla kalacak olan kişi ikamet izni almak zorundadır (madde 19). Vize veya vizesiz rejim süresinin on günden fazla aşılması sınır dışı gerekçeleri arasındadır (madde 54).
• İzinsiz çalışmak. İzinsiz çalışma madde 54’te sınır dışı gerekçeleri arasında anılır. İkamet izni çalışma izninin yerini tutmaz, verilme koşullarını 6735 sayılı Kanun belirler.
• Yanlış bilgi kullanmak. Girişte, vizede veya ikamet izninde yanlış bilgi ve sahte belge kullanmak da sınır dışı gerekçesidir (madde 54).
• Özel haklara güvenmek. Kanunun uzun dönem ikamet iznine bağladığı haklar, örneğin bir dizi alanda vatandaşlarla eşitlik (madde 44), onsuz doğmaz.

İkamet izni: ne zaman zorunlu

Doksan günden fazla kalmayı planlıyorsanız ikamet izni zorunludur. Madde 19’a göre izin, altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçersiz olur. Gerekçeler madde 31’de sayılmıştır: taşınmaz, öğrenim, ticari bağlantılar, tedavi, turizm, Türkçe kursu ve diğerleri. Ayrıntılar “İkamet izni alındıktan sonra hangi haklar doğar” yazısında ve 6458 sayılı Kanun incelemesindedir.

Bu yazının dışında kalanlar

Banka hesabı, tıbbi yardım, konut kiralama ve altyapı hizmetlerinin bağlanması hakkında burada yazmıyoruz; çünkü bunlar için ayrı kurallar ve uygulama gerekir. Bu sorular bölümün listesindedir (bankalar: 300–317, sağlık: 351–365, kira: 401–420. sorular). İlgili yazılar çıktıkça listedeki sorular bağlantıya dönüşecektir. Taşınmaz seçeneklerine katalogda bakın.

Yabancı ikamet izni olmadan daire satın alabilir mi

Evet, satın almak için ikamet izni gerekmez: 2644 sayılı Kanunun 35. maddesi şart olarak ikamet iznini değil Cumhurbaşkanının listesindeki bir ülkenin vatandaşlığını koyar. Ancak işlem için numaralar gerekir: resmî senede her tarafın vergi numarası yazılır (2644 sayılı Kanun, madde 26); yabancı kimlik numarasının verilme usulü No. 27 yazısında incelenmiştir. Satın alınan daire, vize veya vizesiz kalış süresinden uzun süre ülkede yaşama hakkı vermez: bunun için ikamet izni gerekir (6458 sayılı Kanun, madde 19).

Sonuç

İkamet izni olmadan yabancı geçerli pasaportla girebilir, yüz seksen günde doksan güne kadar ülkede kalabilir, ülkesi listedeyse taşınmaz satın alabilir ve kararlara mahkemede itiraz edebilir. Süreden fazla kalamaz, izinsiz çalışamaz ve sahte belge kullanamaz. Kaporadan önce vatandaşlığınız için vizesiz kalış süresini ve güncel ülkeler listesini kontrol edin.

Bu yazı avukat tavsiyesinin yerini tutmaz. Bilgiler 21 Ekim 2026 itibarıyla 6458 ve 2644 sayılı kanunlar ile Anayasa metinlerine göre kontrol edilmiştir.

Fotoğraf: Fatih Renkligil (CC0), Wikimedia Commons; site komplekslerinin fotoğrafları site sahibinin izniyle kullanılmıştır.