Vatandaşlık Alındıktan Sonra Hangi Ek Haklar Doğar?
Kısaca: Türk vatandaşlığı ne verir ve hangi riskler kalır
✅ Yapılabilir
- 18 yaşından itibaren seçmek ve halkoylamasına katılmak (Anayasa, madde 67).
- 18 yaşından itibaren kamu hizmetine girmek ve milletvekili seçilmek (madde 70 ve 76).
- 2644 sayılı Kanunun 35. maddesinin sınırlamalarına bağlı olmamak: onlar yabancılar için yazılmıştır.
- Önceki vatandaşlıktan vazgeçmeden başvurmak: 5901 sayılı Kanunun 11. maddesinde böyle bir şart yoktur (diğer ülkenin kanunlarını kontrol edin).
⛔ Yapılamaz
- Vatandaşlığı bir hak saymak: şartları taşımak mutlak bir hak sağlamaz (5901 sayılı Kanun, madde 10).
- Yanlış bilgi vermek: karar iptal edilir ve iptal eşi ile çocukları da kapsar (madde 31 ve 32).
- Askerlik kaydını görmezden gelmek: 6458 sayılı Kanunun 44. maddesinden askerlik yükümlülüğünün vatandaşlar için geçerli olduğu anlaşılır.
- Vatandaşlığın keyfî biçimde alınabileceğini varsaymak: çıkarma yalnızca kanunda sayılan hâllerde mümkündür (madde 29, Cumhurbaşkanı kararı).
Bu, kanun metninin kısa bir özetidir. Ayrıntılar, madde alıntıları ve resmî metinlere bağlantılar aşağıdadır. Vizesiz kalış süresi vatandaşlığınıza bağlıdır, tutarları ve ülke listelerini ikincil düzenlemeler belirler; bu yüzden karar tarihinde kontrol edin.
Türk vatandaşlığı, ne ikamet izninin ne de uzun dönem iznin verdiğini verir: tam siyasi haklar ve Anayasadan doğan haklar. Türk vatandaşlığı alındıktan sonra haklar Anayasa ve 5901 sayılı Kanunla belirlenir, yükümlülükler ve riskler de orada kaydedilmiştir. Aşağıda kanun metinleriyle doğrulanabilenler toplanmıştır: vatandaşın kanuna göre tam olarak ne aldığı, yabancı statüsüyle birlikte neyi kaybettiği ve hangi durumlarda vatandaşlığın iptal edilebileceği veya alınabileceği.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve avukat tavsiyesinin yerini tutmaz. Pasaport, emeklilik, sağlık ve vergilere ilişkin pratik sorular listenin ayrı yazılarında ele alınacaktır.
Kanunlar nerede yayımlandı
Türkiye Anayasası 9 Kasım 1982’de Resmî Gazete’de yayımlanmıştır (sayı 17863, mükerrer): mevzuat.gov.tr, 2709 sayılı Anayasa. Türk Vatandaşlığı Kanunu (5901) 29 Mayıs 2009’da kabul edildi ve 12 Haziran 2009 tarihli, 27256 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı: mevzuat.gov.tr, 5901 sayılı Kanun. Vatandaşlık işlerini NVİ yürütür.
Kişi ne olur: Anayasa madde 66
Anayasanın 66. maddesi, Türk Devletine vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkesin Türk olduğunu, vatandaşlığın kanunda gösterilen şartlarla kazanıldığını ve ancak kanunda belirtilen hâllerde kaybedildiğini söyler. Vatandaşlık kazanan için bu, diğer vatandaşlarla aynı hukuki statüye sahip olduğu ve keyfî kayba karşı korumanın kanunla öngörüldüğü anlamına gelir.
“Vatandaşlık, kanunun gösterdiği şartlarla kazanılır ve ancak kanunda belirtilen hallerde kaybedilir” (Anayasa, madde 66). Vatandaşlık, kanunda gösterilen şartlarla kazanılır ve ancak kanunda belirtilen hâllerde kaybedilir.
Siyasi haklar ve kamu hizmeti
- Seçme hakkı. Madde 67: onsekiz yaşını dolduran her vatandaş seçme ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir.
- Kamu hizmeti. Madde 70: her Türk kamu hizmetine girme hakkına sahiptir ve alımda görevin gerektirdiği nitelikler dışında ayrım yapılamaz.
- Milletvekili seçilebilir onsekiz yaşını dolduran her Türk (madde 76).
Kanun bu hakları uzun dönem ikamet izni sahiplerine bile vermez: 6458 sayılı Kanunun 44. maddesi, seçme ve seçilme haklarını, kamu hizmetini, askerlik yükümlülüğünü ve vergisiz araç ithalini doğrudan bunların dışında tutar. Buradan vatandaşların askerlik yükümlülüğü olduğu anlaşılır; vatandaşlık alan erkeğin askerlik kaydı konularını önceden bir avukattan veya askerlik şubesinden öğrenmesi gerekir.
Taşınmaz ve madde 35 sınırlamaları
2644 sayılı Kanunun 35. maddesindeki ülkeler listesi, alan sınırı ve özel bölgelere ilişkin sınırlamalar yabancı gerçek kişiler için yazılmıştır. Türkiye vatandaşı bu tür sınırlara bağlı değildir, ancak mülkiyet hakkı yine tescille doğar ve işlemlere ilişkin bütün genel şartlar geçerlidir (ayrıntılar 2644 sayılı Kanun yazısındadır).
Önceki vatandaşlık ve çifte vatandaşlık
5901 sayılı Kanunun 11. maddesindeki genel usul şartları arasında önceki vatandaşlıktan vazgeçme koşulu yoktur. Ancak başka bir ülkenin çifte vatandaşlığa nasıl baktığı kendi kanunlarıyla belirlenir; bu nedenle konsolosluktan kontrol edilmelidir. Ayrıntılar 5901 sayılı Kanun yazısındadır.
Kalan yükümlülükler ve riskler
- Yanlış bilgi hâlinde kararın iptali. 5901 sayılı Kanunun 31. maddesi: vatandaşlığın kazanılmasına ilişkin karar yanlış bilgi veya önemli hususların gizlenmesi nedeniyle alınmışsa, kararı veren makam onu iptal eder. Madde 32’ye göre iptal karar tarihinden itibaren etkilidir ve kişiyle birlikte vatandaşlık kazanan eş ve çocukları da kapsar.
- Vatandaşlıktan çıkarma. Madde 29, belirli hâllerde Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaşlıktan çıkarmaya izin verir; örneğin Türkiye ile savaş hâlindeki bir devlete izinsiz hizmet etmek veya izinsiz olarak başka bir ülkede gönüllü askerlik yapmak. Böyle bir karar Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla etkili olur ve yalnızca kişiyi kapsar, eşini ve çocuklarını kapsamaz (madde 30).
- İkametin hukuka uygunluğu. Başvuruda sayılan süre hukuka uygun ikamettir: ikamet izniyle olmalıdır (madde 15), aksi hâlde başvuru reddedilebilir.
Kanunun söylemedikleri
5901 sayılı Kanun ve Anayasa, yeni vatandaşı hangi vergilerin, emeklilik haklarının ve sosyal ödemelerin beklediğini sıralamaz: bunları ayrı kanunlar belirler. Vatandaşlık için yatırım tutarı da kanunun kendisinde belirtilmemiştir ve Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir (ayrıntılar No. 4 yazısında). Bu nedenle emeklilik, sağlık ve vergi sorularını ayrıca ele alacağız (listenin 357–365 ve 318–332. soruları).
Diğer statülerdeki haklar
Farklı statülerdeki hakları karşılaştırmak için “İkamet izni olmadan haklar”, “İkamet izni alındıktan sonra haklar” ve “Uzun dönem ikamet izniyle haklar” yazılarını okuyun. Taşınmaz seçeneklerine katalogda bakın.
Sonuç
Vatandaşlık alındıktan sonra kişi seçme ve seçilme haklarını ve kamu hizmeti hakkını kazanır, yabancılara yönelik 35. madde sınırlamaları artık ona uygulanmaz; ancak askerlik kaydı dahil yükümlülükler ve yanlış bilgi hâlinde kararın iptali riski kalır. Bölümün diğer sorularını “Türkiye Kanunları” sayfasında okuyun.
Bu yazı avukat tavsiyesinin yerini tutmaz. Bilgiler 21 Ekim 2026 itibarıyla Anayasa ile 5901, 6458 ve 2644 sayılı kanun metinlerine göre kontrol edilmiştir.
Fotoğraf: Dosseman (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons; site komplekslerinin fotoğrafları site sahibinin izniyle kullanılmıştır.
