Hangi Uluslararası Anlaşmalar Ukrayna, Rusya ve Diğer Ülke Vatandaşlarının Haklarını Etkileyebilir?
Kısaca: uluslararası anlaşmalar Türkiye’deki yabancıları nasıl etkiler
✅ Yapılabilir
- Yürürlükteki uluslararası anlaşmanın kanun hükmünde olduğuna güvenmek (Anayasa, madde 90).
- Kanunla çelişirse temel hak ve özgürlüklere ilişkin anlaşmaya dayanmak: anlaşma uygulanır (Anayasa, madde 90).
- Ülkeniz için anlaşmayla veya Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen vizesiz rejimden yararlanmak (6458 sayılı Kanun, madde 12 ve 18).
- Ülkenizin Türkiye ile vergi anlaşmasını GİB sitesinden kontrol etmek ve çifte vergiden kaçınmak.
- Karşılıklılık esasına dayalı bir anlaşma, ya da tenfize izin veren bir kanun veya uygulama varsa yabancı mahkeme kararının tenfizini istemek (5718 sayılı Kanun, madde 54).
⛔ Yapılamaz
- Bütün ülkelerin vizesiz kalış süresinin aynı olduğunu varsaymak: bu anlaşmaya veya karara bağlıdır.
- Anlaşmanın anlatılmış hâline güvenmek: metni ve yürürlüğe giriş tarihini kontrol edin.
- Anlaşmanın tek başına taşınmaz alma hakkı verdiğini düşünmek: ülkeler listesini Cumhurbaşkanı belirler (2644 sayılı Kanun, madde 35).
- Karşılıklılık olmadan yargılama giderleri için teminattan muafiyete güvenmek (5718 sayılı Kanun, madde 48).
- Yazımızdaki Rusya ve Ukrayna anlaşmalarına ilişkin bilgilerin kesin olduğunu varsaymak: bunları Dışişleri Bakanlığı ve GİB sitelerinde kontrol edin.
Bu, kanun metninin kısa bir özetidir. Ayrıntılar, madde alıntıları ve resmî metinlere bağlantılar aşağıdadır. Vizesiz kalış süresi vatandaşlığınıza bağlıdır, tutarları ve ülke listelerini ikincil düzenlemeler belirler; bu yüzden karar tarihinde kontrol edin.
Ukrayna, Rusya veya başka bir ülke vatandaşının Türkiye’deki haklarını yalnızca Türk mevzuatı belirlemez. Türkiye’nin uluslararası anlaşmaları ve yabancıların hakları, vizesiz kalış süresini, gelirlerin vergilendirilmesini, mahkeme kararlarının tenfizini ve yatırımların korunmasını etkiler. Aşağıda anlaşmaların Türk hukuk sistemindeki yeri, hangi anlaşma türlerinin yabancıları en sık ilgilendirdiği ve Türkiye ile ülkeniz arasındaki bir anlaşmanın yürürlükte olup olmadığının nasıl kontrol edileceği açıklanmıştır.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Her ülkeyle yapılan anlaşmalara ilişkin tam bilgiyi resmî kaynaklarda bulamadık; bu nedenle verilerin doğrulanmadığı yerlerde bunu açıkça yazıyor ve nerede aranacağını gösteriyoruz.
Anlaşmaların Türk hukukundaki yeri
Türkiye Anayasasının 90. maddesi kuralları koyar. Uluslararası anlaşmaların onaylanması ancak Türkiye Büyük Millet Meclisinin bunu bir kanunla uygun bulmasıyla mümkündür (bir yıla kadar süreli bazı ekonomik, ticari ve teknik anlaşmalar istisnadır). Usulüne göre yürürlüğe konulmuş anlaşmalar kanun hükmündedir ve bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.
“Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır” (Anayasa, madde 90). Temel hak ve özgürlüklere ilişkin anlaşma ile kanun çelişirse anlaşma uygulanır.
Anayasanın 16. maddesi, yabancıların temel hak ve hürriyetlerinin milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlanabileceğini ekler. Yani anlaşmalar, Türk yasa koyucusunun yabancıların haklarını sınırlayabileceği çerçeveyi çizer. Anayasa 9 Kasım 1982’de Resmî Gazete’de yayımlanmıştır, portaldaki metin: mevzuat.gov.tr, 2709 sayılı Anayasa.
Vize ve kalış anlaşmaları
6458 sayılı Kanun doğrudan anlaşmalara atıf yapar. Madde 12, Türkiye’nin taraf olduğu anlaşmalarla veya Cumhurbaşkanı kararıyla vizeden muaf tutulan ülke vatandaşlarını vizeden muaf kılar. Madde 18, Cumhurbaşkanına pasaport ve vize anlaşmaları yapma, gerektiğinde belirli devletlerin vatandaşları için vize şartını tek taraflı kaldırma, vize kolaylıkları getirme ve vize sürelerini belirleme ile yabancıların girişini kısıtlayan her türlü tedbiri alma yetkisi verir. Madde 20, anlaşmalarla muaf tutulanları ikamet izninden muaf kılar. Bu nedenle vizesiz kalış süresi vatandaşlığa bağlıdır.
Ukrayna örneği: Türkiye ile Ukrayna arasındaki vatandaşların karşılıklı seyahatlerine ilişkin usullere dair anlaşmayı Türkiye Dışişleri Bakanlığı yayımlar (Dışişleri Bakanlığı sitesindeki sayfa). Ajans haberlerine göre 2017 değişikliği 180 gün içinde 90 gün kalış süresi getirmiş ve kimlik kartıyla girişe izin vermiştir. Metni ve güncel durumu anlatılanlardan değil Dışişleri Bakanlığı sitesinden kontrol edin. Rusya için incelediğimiz kaynaklarda güncel rejime ilişkin güvenilir bilgi bulamadık; bu nedenle rejimi konsolosluktan veya Türkiye Dışişleri Bakanlığı sitesinden kontrol edin.
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları
Türkiye bu tür çok sayıda anlaşma yapmıştır: Gelir İdaresi Başkanlığının (GİB) 2022 tarihli bilgisine göre yaklaşık 100 tanesi imzalanmış, bunlardan 88’i yürürlüğe girmiştir; bugün sayı değişmiş olabilir. Anlaşma, belirli bir gelirin, örneğin maaşın, kiranın veya faizin hangi ülkece vergilendirilebileceğini ve çifte vergiden nasıl kaçınılacağını belirler. Türkiye’nin ve vatandaşlık ülkesinin vergi kanunlarıyla birlikte uygulanır. Yürürlükteki anlaşmaların tam listesini ve yürürlüğe giriş tarihlerini GİB, gib.gov.tr sitesindeki vergi anlaşmaları sayfasında yayımlar. Ukrayna için, ajans haberlerine göre, Ekim 2017’de taraflar böyle bir anlaşmayı değiştiren protokol imzalamış ve bunun onaya ihtiyacı vardı. Durum ve yürürlüğe giriş tarihi GİB listesinden kontrol edilmelidir. Yabancıların vergilerini “Yabancıların vergilendirilmesini hangi kanunlar düzenler” yazısında ele aldık.
Yatırımlar, mahkemeler ve hukuki yardım
- Yatırımlar. Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu (4875) madde 3, uluslararası anlaşmalarda aksi öngörülmedikçe uygulanır: yatırım anlaşmaları belirli ülkelerin yatırımcıları için rejimi değiştirebilir. Ayrıntılar yabancı iş hakkındaki yazıdadır.
- Yabancı kararların tenfizi. 5718 sayılı Kanunun 54. maddesine göre Türk mahkemesi, Türkiye ile karar veren mahkemenin ülkesi arasında karşılıklılık esasına dayalı bir anlaşma varsa ya da o ülkede Türk kararlarının tenfizine izin veren bir kanun veya fiilî uygulama varsa yabancı kararın tenfizine izin verir. Kararın ayrıca kamu düzenine aykırı olmaması gerekir.
- Yargılama giderleri. 5718 sayılı Kanunun 48. maddesine göre Türk mahkemesinde yabancı davacı yargılama giderleri için teminat göstermelidir; ancak mahkeme karşılıklılık ilkesi gereği onu bundan muaf tutar.
Türkiye ile ülkeniz arasındaki anlaşma nasıl kontrol edilir
- Türkiye Dışişleri Bakanlığı sitesini açın ve vatandaşlığınızın ülkesi için vize ve anlaşmalar bölümünü bulun.
- Vergiler için GİB sitesindeki vergi anlaşmaları sayfasını açın ve listede ülkenizi bulun.
- Süre ve tarihler için anlaşmanın onaylanmasını uygun bulan kanunu Resmî Gazete’de arayın: resmigazete.gov.tr.
- Pratik sorular için ülkenizin Türkiye’deki konsolosluğuna başvurun ve tarihli yazılı yanıtı saklayın.
Bunun taşınmaz alımıyla ilişkisi
Vatandaşlarının taşınmaz alabileceği ülkelerin listesini, uluslararası ilişkiler dikkate alınsa da ikili bir anlaşma değil, 2644 sayılı Kanunun 35. maddesine göre Cumhurbaşkanı belirler. Ayrıntılar 2644 sayılı Kanun incelemesinde ve farklı ülke vatandaşlarının satın alırken hakları yazısındadır. Daireleri katalogda görebilirsiniz.
Sonuç
Türkiye’de uluslararası anlaşmalar kanun hükmündedir ve temel hak ve özgürlüklere ilişkin kanunla çelişkide anlaşma uygulanır. Yabancı için bu, vizesiz süreyi, vergileri, mahkeme kararlarının tenfizini ve yatırımları etkiler. Ülkenizin anlaşmasını Dışişleri Bakanlığı ve GİB sitelerinde ve Resmî Gazete’de kontrol edin, anlatılanlara güvenmeyin. Bölümün diğer sorularını “Türkiye Kanunları” sayfasında okuyun.
Bu yazı avukat tavsiyesinin yerini tutmaz. Bilgiler 21 Ekim 2026 itibarıyla Anayasa ile 6458, 4875 ve 5718 sayılı kanun metinlerine göre kontrol edilmiştir; ayrı ülkelerle yapılan anlaşmalara ilişkin veriler resmî kaynaklardan doğrulanmalıdır.
Fotoğraf: Nedim Ardoğa (CC BY-SA 3.0), Wikimedia Commons; site komplekslerinin fotoğrafları site sahibinin izniyle kullanılmıştır.
