Yabancılar Hakkında Karar Vermeye Hangi Kurumlar Yetkilidir?
Kısaca: yabancılar hakkında kim karar verir
✅ Yapılabilir
- İkamet izni için konsolosluk, e-İkamet veya yetkili aracı üzerinden başvurmak (6458 sayılı Kanun, madde 21).
- İkamet izninin uzatılması ve reddi konusunda valiliğe başvurmak (madde 24 ve 25).
- Vatandaşlık için ikamet yerindeki valiliğe veya yurt dışındaki temsilciliğe başvurmak (5901 sayılı Kanun, madde 37).
- Taşınmazı tapuda tescil ettirmek (2644 sayılı Kanun, madde 26); ülkeler listesini Cumhurbaşkanı belirler (madde 35).
- Çalışma iznini Çalışma Bakanlığından almak (4875 sayılı Kanun, madde 3, bent g).
⛔ Yapılamaz
- Tek bir “genel” organdan karar beklemek: her sorunun kendi organı vardır.
- Yanlış yere başvurmak: örneğin vatandaşlık başvurusunu ikamet yerinde yapmamak.
- Kararı kesin saymak: idarenin her kararı mahkemede dava edilebilir (Anayasa, madde 125).
- Göç idaresini ve tapuyu karıştırmak: ilki kalış sorunlarına, ikincisi taşınmaz haklarına bakar.
Bu, kanun metninin kısa bir özetidir. Ayrıntılar, madde alıntıları ve resmî metinlere bağlantılar aşağıdadır. Vizesiz kalış süresi vatandaşlığınıza bağlıdır, tutarları ve ülke listelerini ikincil düzenlemeler belirler; bu yüzden karar tarihinde kontrol edin.
Türkiye’deki bir yabancının yabancılar hakkında hangi kurumların karar verdiğini anlaması önemlidir; çünkü her sorunun kendi organı vardır: ikamet izni, vatandaşlık, taşınmaz, çalışma ve vergiler farklı kapılardan geçer. Aşağıda ana organlar kanun metinlerine göre, maddeleriyle birlikte sıralanmış, nereye başvurulacağı ve nihai kararı kimin verdiği gösterilmiştir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve avukat tavsiyesinin yerini tutmaz. Kurum adları zaman zaman değişir; bu nedenle güncel siteleri kontrol edin.
İkamet izni ve kalış: 6458 sayılı Kanun
6458 sayılı Kanunda “Bakanlık” İçişleri Bakanlığını, “Genel Müdürlük” ise göç idaresini (Göç İdaresi) ifade eder. 2018 reformundan sonra göç idaresinin teşkilatına ilişkin hükümler kanundan çıkarılmıştır (703 sayılı KHK); bu nedenle kurumun sitesi ve adı ayrıca kontrol edilmelidir: goc.gov.tr.
- Konsolosluklar yurt dışından ikamet izni başvurularını kabul eder ve görüşleriyle göç idaresine iletir (madde 21). İkamet izni başvuruları en geç doksan gün içinde sonuçlandırılmalıdır.
- Valilikler ikamet izinlerini uzatır (madde 24), uzatmayı reddeder veya izni iptal eder ve kararları tebliğ eder (madde 25), uzun dönem ikamet iznini ise bakanlığın uyumuyla verir (madde 42).
- Göç idaresi valiliklere talimat verir; onun talimatıyla ya da kendiliğinden valilik sınır dışı kararı alır (madde 53).
- Sınır makamları pasaportları kontrol eder ve yabancının girişine izin verilip verilmeyeceğine karar verir (madde 5–7).
- Cumhurbaşkanı vize rejimlerini belirler ve giriş kısıtlamaları getirebilir (madde 18).
- Yetkili aracılar, bakanlık atamışsa başvuru sahibi adına başvuru yapabilir (madde 21, yedinci fıkra).
Vatandaşlık: 5901 sayılı Kanun
Madde 4’e göre vatandaşlığın kazanılması ve kaybına ilişkin hizmetleri yurt içinde bakanlık, yurt dışında diplomatik temsilcilikler yürütür. Başvurular, ikamet yerindeki valiliğe veya yurt dışındaki temsilciliğe bizzat ya da vekâletle yapılır (madde 37). İllerde, başvurucunun 11 ve 16. maddelerdeki şartları sağlayıp sağlamadığını belirleyen başvuru inceleme komisyonu bulunur (madde 18). Dosya bakanlığa gönderilir; bakanlık vatandaşlığa kabul veya reddetme kararını verir (madde 19). Madde 12’deki istisnai durumlara Cumhurbaşkanı karar verir, usulü bakanlık yürütür. Madde 29’daki vatandaşlıktan çıkarma Cumhurbaşkanı kararıdır ve Resmî Gazete’de yayımlanır. Kararlardaki hataları Genel Müdürlük düzeltir (madde 39). Bilgi: NVİ.
Taşınmaz: 2644 sayılı Kanun
- Tapu ve kadastro (TKGM) taşınmaz haklarını tescil eder, resmî senetleri düzenler (madde 26), değerleme raporlarının verilerini saklar (ek madde 4).
- İlgili bakanlık, yabancının imar edilmemiş arsa aldıktan sonra iki yıl içinde sunması gereken imar projesini onaylar (madde 35).
- Millî Savunma Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı, askerî yasak bölgelerin, güvenlik bölgelerinin ve stratejik alanların haritalarını ve koordinatlarını iletir (madde 35).
- Maliye Bakanlığı, ihlalle edinilen malın tasfiyesi için süreyi belirler (en çok bir yıl, madde 35).
- Cumhurbaşkanı ülkeleri ve sınırları belirler (madde 35).
Çalışma, iş ve vergiler
Yabancı yatırımlara ilişkin 4875 sayılı Kanun kapsamında kurulan şirketlerin yabancı çalışanları için çalışma izinlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı verir (madde 3, bent g). Ticari işletmelerin tesciline ticaret sicili bakar (6102 sayılı Kanun, madde 40); asgari sermaye denetimi ve idari para cezaları Ticaret Bakanlığının yetkisindedir. Vergileri ve harçları Maliye Bakanlığı GİB aracılığıyla yönetir; emlak vergisini belediyeler tahsil eder.
Mahkemeler
Yabancılara ilişkin devlet organlarının kararlarına idare mahkemesinde itiraz edilebilir (6458 sayılı Kanun, madde 101 ve madde 53). Taşınmaz işlemlerine ilişkin uyuşmazlıklara genel yetkili mahkemeler bakar. Nelerin dava edilebileceği hakkında ayrıntılar No. 19 yazısındadır.
Nereye başvurulacağı nasıl anlaşılır
- Sorunu belirleyin: kalış, vatandaşlık, taşınmaz, çalışma, vergi.
- Yukarıdaki tablodan organı ve sitesini bulun.
- Yazılı soru sorun ve yanıtı saklayın (yollar No. 20 yazısında anlatılmıştır).
- İtiraz edilen kararlar için dava süresini öğrenin ve bu süre içinde hareket edin.
İlgili konular: kalışa ilişkin temel kanunlar, 6458 sayılı Kanun, 2644 sayılı Kanun ve emlak kataloğu.
Sonuç
İkamet izni sorunlarıyla konsolosluklar, göç idaresi ve valilikler; vatandaşlıkla İçişleri Bakanlığı, il komisyonları ve Cumhurbaşkanı; taşınmazla tapu ve kadastro ile ilgili bakanlıklar; çalışmayla Çalışma Bakanlığı; işle ticaret sicili ve Ticaret Bakanlığı; vergilerle maliye idaresi ilgilenir. Bölümün diğer sorularını “Türkiye Kanunları” sayfasında okuyun.
Bu yazı avukat tavsiyesinin yerini tutmaz. Bilgiler 21 Ekim 2026 itibarıyla 6458, 5901, 2644, 4875 ve 6102 sayılı kanun metinlerine göre kontrol edilmiştir.
Fotoğraf: Dosseman (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons; site komplekslerinin fotoğrafları site sahibinin izniyle kullanılmıştır.
