5901 Sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu Neyi Düzenler?
Kısaca: 5901 sayılı Vatandaşlık Kanunu neyi verir, neyi vermez
✅ Yapılabilir
- Kesintisiz 5 yıl hukuka uygun ikametten sonra, Türkçe biliyorsanız, geliriniz varsa ve güvenlik tehdidi yoksa başvurmak (madde 11).
- Türk vatandaşıyla 3 yıllık evlilikten sonra, evlilik sürüyorsa başvurmak (madde 16).
- Cumhurbaşkanı kararıyla istisnai yoldan vatandaşlık almak: 6458 sayılı Kanunun 31. maddesinin (j) bendi uyarınca ikamet izni olan yatırımcılar, “Turkuaz Kart” sahipleri, özel hizmet verenler (madde 12).
- Yurt dışında geçen en çok 12 ayı ikamet süresine saymak (madde 15).
- Önceki vatandaşlığı koruyarak başvurmak: 11. maddenin şartlarında ondan vazgeçme koşulu yoktur; ülkenizin konsolosluğundan öğrenin.
⛔ Yapılamaz
- Vatandaşlığı bir hak saymak: şartları taşımak mutlak bir hak sağlamaz (madde 10).
- Evlilik veya daire alımı yoluyla otomatik olarak vatandaşlık almak.
- Yanlış bilgi vermek ve önemli olguları gizlemek: karar iptal edilir ve iptal eşi ile çocukları da kapsar (madde 31 ve 32).
- Yatırım tutarını kanunun kendisinde aramak: tutarı Cumhurbaşkanı belirler, resmî portallardan kontrol edin.
- Hukuka aykırı kalışı ikamet saymak: yalnızca hukuka uygun ikamet sayılır (madde 15).
Bu, kanun metninin kısa bir özetidir. Ayrıntılar, madde alıntıları ve resmî metinlere bağlantılar aşağıdadır. Vizesiz kalış süresi vatandaşlığınıza bağlıdır, tutarları ve ülke listelerini ikincil düzenlemeler belirler; bu yüzden karar tarihinde kontrol edin.
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, kimin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olduğunu, doğumdan sonra vatandaşlığın nasıl kazanıldığını, hangi hâllerde kaybedildiğini ve nasıl iptal edildiğini belirler. Aşağıda kanun sade bir dille, maddelerden Türkçe alıntılarla anlatılmıştır. Gayrimenkul yoluyla vatandaşlık için yatırım tutarı kanunun kendisinde yer almaz; nerede aranacağını gösteriyoruz.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Vatandaşlık koşulları ikincil düzenlemelerle değiştirilir; bu nedenle herhangi bir karardan önce resmî portalları kontrol edin.
Kanun nerede yayımlandı
Kanun 29 Mayıs 2009’da kabul edildi ve 12 Haziran 2009 tarihli, 27256 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Güncel metin: mevzuat.gov.tr, 5901 sayılı Kanun. Gazete sayısı: resmigazete.gov.tr. Vatandaşlık işlerini Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü yürütür; yatırım yoluyla ilgili bilgiler Your Key Türkiye portalında yayımlanmıştır.
Kanunun yapısı
- Genel hükümler (madde 1–4): amaç, kapsam, tanımlar, vatandaşlık hizmetlerini kimin yürüttüğü.
- Vatandaşlığın kazanılması (madde 5–22): doğumla ve doğumdan sonra.
- Vatandaşlığın kaybı (madde 23–35): çıkma, kaybettirme, kararın iptali.
- Usuller ve çeşitli hükümler (madde 36–49): vatandaşlığın ispatı, itiraz, eski kanunun yürürlükten kalkması.
Vatandaşlık nasıl kazanılır
Madde 5 iki yolu ayırır: doğumla ve doğumdan sonra. Doğumla vatandaşlık, vatandaş ana veya babadan soy bağıyla, bazı hâllerde doğum yeriyle doğar (madde 6–8). Doğumdan sonra vatandaşlık, yetkili makamın kararıyla, evlat edinmeyle veya seçme hakkıyla kazanılır (madde 9). Madde 10 bir çekince koyar: şartları taşımak kişiye vatandaşlık konusunda mutlak bir hak sağlamaz.
“aranan şartları taşımak vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz” (madde 10). Yani aranan şartlara sahip olmak, kişiye vatandaşlığı kazanmada mutlak bir hak vermez.
Genel usul: beş yıl ikamet (madde 11)
Bu, yatırımsız olağan yoldur. Başvurucunun reşit ve ayırt etme gücüne sahip olması, başvurudan önce Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmesi, davranışlarıyla Türkiye’de yerleşmeye karar verdiğini göstermesi, genel sağlık açısından tehlike oluşturan bir hastalığının bulunmaması, iyi ahlak sahibi olması, yeterince Türkçe konuşabilmesi, kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin geçimi için geliri veya mesleği bulunması ve millî güvenlik ile kamu düzeni bakımından tehdit oluşturmaması gerekir.
“Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmek” (madde 11, bent b). Başvuru tarihinden geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl yaşamış olmak gerekir.
Madde 15, ikametin Türk kanunlarına uygun kalış anlamına geldiğini, yurt dışında geçen sürelerin toplamı on iki ayı aşmıyorsa süreye sayıldığını belirtir.
İstisnai durumlar (madde 12)
Madde 12, millî güvenlik açısından tehdit bulunmaması şartıyla Cumhurbaşkanına genel usul olmaksızın vatandaşlık verme yetkisi tanır. Burada dört grup sayılır: Türkiye’de sanayi tesisleri kuranlar veya bilim, ekonomi, spor, kültür ve diğer alanlarda bakanlıkların teklifiyle üstün hizmet verenler; 6458 sayılı Kanunun 31. maddesi uyarınca ((j) bendi) yatırımcı olarak ikamet izni alan yabancılar ile Turkuaz Kart sahipleri ve aileleri; vatandaşlığa alınması gerekli görülen kişiler; ve göçmen olarak kabul edilenler.
“6458 sayılı … Kanununun 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahibi yabancılar” (madde 12, bent b). Yani 6458 sayılı Kanunun 31. maddesinin (j) bendine göre ikamet izni alan yabancılar ve Turkuaz Kart sahipleri.
Yatırım tutarı ve biçimi kanunun kendisinde belirtilmemiştir. 6458 sayılı Kanunun 31. maddesinin (j) bendinde yatırımın kapsamı ve miktarının Cumhurbaşkanınca belirleneceği yazılıdır. Bu nedenle güncel eşiği Cumhurbaşkanı kararında ve resmî portallarda yayımlanan yönetmeliklerde kontrol edin; reklam metinlerindeki rakamlara güvenmeyin.
Evlilik yoluyla vatandaşlık (madde 16)
Bir Türk vatandaşıyla evlilik otomatik olarak vatandaşlık vermez. Evlilik sürüyorsa üç yıl sonra başvurulabilir. Aile hayatının sürmesi, evlilikle bağdaşmayan bir faaliyetin bulunmaması ve güvenlik ile düzene tehdit olmaması gerekir. Başvurudan sonra vatandaş eş ölürse birlikte yaşama şartı aranmaz. Evlilik yoluyla vatandaşlık kazanan kişi, evliliğin geçersizliğine karar verilse bile iyi niyetliyse vatandaşlığını korur.
“Bir Türk vatandaşı ile en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar Türk vatandaşlığını kazanmak üzere başvuruda bulunabilir” (madde 16). Bir Türk vatandaşıyla en az üç yıldır evli olan ve evliliği sürenler vatandaşlık için başvurabilir.
Vatandaşlığın kaybı ve iptali
Madde 29, Cumhurbaşkanı kararıyla vatandaşlıktan çıkarılmaya izin verir; örneğin Türkiye ile savaş hâlindeki bir devlet adına Cumhurbaşkanının izni olmadan çalışmak veya izinsiz olarak başka bir ülkede gönüllü askerlik yapmak gibi. Madde 31, kişi yanlış bilgi vermişse veya önemli hususları gizlemişse vatandaşlık verilmesi kararının iptalini öngörür. Madde 32, iptalin karar tarihinden itibaren etkili olduğunu ve kişiyle birlikte vatandaşlık kazanan eş ve çocukları da kapsadığını belirtir. Bu, yatırımcılar için önemli bir risktir: güvenilmez belgeler ve eksik bilgi bütün ailenin vatandaşlığına mal olabilir.
Çifte vatandaşlık
11. maddedeki genel usul şartları arasında önceki vatandaşlıktan vazgeçme koşulu yoktur. Başka bir ülkenin çifte vatandaşlığa nasıl baktığı kendi kanunlarıyla belirlenir; bu nedenle vatandaşı olduğunuz devletin konsolosluğundan öğrenilmelidir.
Kanunu pratikte nasıl kullanmalı
Önce yolu belirleyin: beş yıl ikamet, evlilik veya yatırım. Sonra ilgili maddeyi ve ikincil düzenlemeleri okuyun ve belgelerinizin düzenli olduğundan emin olun: belgelerin gerçekliği ve bilgilerin doğruluğu sonucu belirler. Konut almayı düşünüyorsanız adım adım satın alma rehberiyle başlayın ve emlak kataloguna bakın. Yabancının statüsünü başka hangi kanunların düzenlediği “Yabancıların Türkiye’de kalışını hangi temel kanunlar düzenler” özetinde, ikamet izni koşulları ise 6458 sayılı Kanun yazısında anlatılmıştır.
Başvurudan önce nelerin kontrol edilmesi gerekir
Belge vermeden önce beş şeyi kontrol edin. Birincisi: size hangi yol uyuyor; 11. maddedeki genel yol, 16. maddedeki evlilik yolu veya 12. maddedeki istisnai yol. İkincisi: ikametiniz madde 15’e göre hukuka uygun sayılıyor mu, yani ikamet izniyle mi geçti. Üçüncüsü: bütün belgeler gerçek mi, çünkü madde 31 yanlış bilgi hâlinde kararın iptaline izin verir. Dördüncüsü: millî güvenlik ve kamu düzenine ilişkin bir durum var mı. Beşincisi: güncel ikincil düzenlemeler ve portallar, yatırımın tutarı ve biçimi dahil, neyi istiyor.
Kanun nasıl değişti
En dikkat çekici değişiklikleri 19 Ekim 2017 tarihli 7039 sayılı Kanun yaptı: 10. maddeye temel ilkeler ve usule ilişkin bir hüküm eklendi, 11. maddeden ayrı bir ikinci fıkra çıkarıldı, 12. maddeye tehdit oluşturan kişilerin başvurularının reddine ilişkin hüküm eklendi ve 15. maddede yurt dışında geçirilebilecek süre altıdan on iki aya çıkarıldı. 12. maddenin “b” bendi 28 Temmuz 2016 tarihli 6735 sayılı Kanunla getirildi. Buradan, yatırım yolunun kanuna 2016’da girdiği, ayrıntıların ise kanunun dışına bırakıldığı görülür.
En sık sorulan sorular
Daire almak hemen vatandaşlık hakkı verir mi?
Tek başına satın alma vermez. Madde 12, 6458 sayılı Kanunun 31. maddesinin (j) bendi uyarınca yatırımcı ikamet iznini anar ve koşulları Cumhurbaşkanı belirler. Madde 10, şartları taşımanın başvurucu lehine karar garantisi olmadığını hatırlatır.
Türkçe bilmek gerekli mi?
Madde 11’deki genel usul için yeterince Türkçe konuşmak gerekir. Madde 16’daki evlilik yolu için maddenin metninde böyle bir koşul yoktur; yatırım yolu için ise ikincil düzenlemelerle belirlenir.
Sonuç
5901 sayılı Kanun vatandaşlığa giden yolları belirler: genel yol (madde 11’e göre beş yıl ikamet), istisnai yol (madde 12, yatırımcılar dahil), evlilik yoluyla (madde 16’ya göre üç yıl) ve evlat edinme. Yatırım tutarı ve birçok ayrıntı ikincil düzenlemelerle belirlenir; belgeleri verdiğiniz tarihte kontrol edin. Bölümün diğer sorularını “Türkiye Kanunları” sayfasında okuyun.
Bu yazı avukat tavsiyesinin yerini tutmaz. Bilgiler 21 Ekim 2026 itibarıyla 5901 sayılı Kanun metnine göre kontrol edilmiştir.
Fotoğraf: Nedim Ardoğa (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons; sahil fotoğrafları site sahibinin izniyle kullanılmıştır.
